Príomhphointí
- Gearrann Business Asset Disposal Relief (Entrepreneurs' Relief tráth) cáin ar ghnóchain cháilitheacha ag 18% ó 6 Aibreán 2026 (14% in 2025/26), in ionad suas le 24%.
- Baineann sé le gnóchain suas le £1 milliún thar bhur saol. Is féidir libh é a éileamh níos mó ná uair amháin go dtí go sroicheann sibh an teorainn sin.
- I gcás scaireanna comhlachta: 5% ar a laghad de na scaireanna agus de na vótaí, móide 5% de na brabúis agus de na sócmhainní (nó d’fháltais an díola), agus sibh a bheith in bhur n-oifigeach nó in bhur bhfostaí de chuid comhlachta trádála, ar feadh 2 bhliain roimh an díol.
- Caithfidh sibh é a éileamh: faoin 31 Eanáir 2029 i gcás díola in 2026/27, agus faoin 31 Eanáir 2028 i gcás díola in 2025/26.
Cad é Business Asset Disposal Relief?
Laghdaíonn Business Asset Disposal Relief (BADR) an Capital Gains Tax a íocann sibh nuair a dhíolann sibh, nó nuair a thugann sibh uaibh, bhur ngnó ar fad nó cuid de, nó scaireanna in bhur gcomhlacht trádála féin. Is é an t-ainm nua ar Entrepreneurs' Relief é. Tá na rialacha mórán mar a chéile, ach gearradh an teorainn saoil ó £10 milliún go £1 milliún i gcás diúscairtí ar 11 Márta 2020 nó dá éis.
An féidir BADR a éileamh níos mó ná uair amháin? Is féidir. Níl aon teorainn le líon na n-éileamh, ach is é £1 milliún an t-iomlán gnóchan ar féidir libh an faoiseamh a éileamh orthu thar bhur saol. Gearrtar cáin ar ghnóchain os cionn na suime sin ag gnáthrátaí Capital Gains Tax. Baineann an ráta 18% is cuma cén t-ioncam atá agaibh, ach úsáideann gnóchain cháilitheacha aon chuid neamhúsáidte den bhanda ráta bhunúsaigh ar dtús, mar sin is dóichí go ngearrfar cáin ar bhur ngnóchain eile ag 24%.
Is faoiseamh ar leith é Investors' Relief d’infheisteoirí seachtracha i gcomhlachtaí trádála neamhliostaithe. Tá a choinníollacha féin agus a theorainn saoil féin aige, agus an ráta céanna 18% ó 6 Aibreán 2026. Is rud eile arís é Gift Hold-Over Relief: cuireann sé an gnóchan siar nuair a bhronntar sócmhainní gnó, seachas an ráta a laghdú.
Cathain a bhíonn feidhm ag BADR?
- Scaireanna in bhur gcomhlacht trádála (nó i gcomhlacht sealbhaíochta grúpa trádála), má chomhlíontar na coinníollacha thíos ar feadh 2 bhliain roimh an díol.
- Bhur ngnó ar fad nó cuid de mar thrádálaí aonair nó mar chomhpháirtí, faoi bhur seilbh ar feadh 2 bhliain ar a laghad.
- Sócmhainní a úsáideadh sa ghnó tar éis dó scor, má dhíoltar iad laistigh de 3 bliana.
- Scaireanna i gcomhlacht a stop ag trádáil, má dhíoltar iad laistigh de 3 bliana ón uair a stop an trádáil. Féachaigí comhlacht a dhúnadh.
- Sócmhainní atá faoi bhur n-úinéireacht phearsanta agus a ligeann sibh do bhur gcomhlacht nó do bhur gcomhpháirtíocht a úsáid, i gcásanna áirithe, in éineacht le díol cáilitheach scaireanna nó sciar i gcomhpháirtíocht. Féachaigí maoin a chuireann sibh ar fáil do bhur ngnó.
Na coinníollacha do scaireanna comhlachta
- 5% ar a laghad de na gnáthscaireanna
- 5% ar a laghad de na vótaí
- I dteideal 5% ar a laghad de na brabúis indáilte agus 5% de na sócmhainní ar fhoirceannadh, nó 5% de na fáltais dá ndíolfaí an comhlacht ar fad
- Oifigeach nó fostaí den chomhlacht, nó de chomhlacht eile sa ghrúpa trádála céanna
- Is comhlacht trádála é an comhlacht, nó comhlacht sealbhaíochta grúpa trádála
- Gan gníomhaíochtaí substaintiúla neamhthrádála
Mura gcomhlíontar coinníoll amháin ar feadh lá amháin, féadfar an faoiseamh a chailleadh.
An mbaineann BADR le comhlachtaí teoranta?
Ní bhaineann sé leis an gcomhlacht féin. Nuair a dhíolann comhlacht gnó nó sócmhainní, íocann sé Corporation Tax ar a ghnóchain. Is do dhaoine aonair atá BADR, agus d’iontaobhaithe áirithe, a dhíolann scaireanna i gcomhlacht trádála nó i gcomhlacht sealbhaíochta grúpa trádála. Caithfidh an scairshealbhóir na coinníollacha thuas a chomhlíonadh ar feadh na 2 bhliain roimh an díol.
Cé atá in ann BADR a éileamh?
Samplaí léiritheacha iad na hainmneacha thíos, ní cliaint fhíora.
| Cé | Sampla léiritheach |
|---|---|
| Trádálaithe aonair agus comhpháirtithe a dhíolann an gnó ar fad nó cuid de, faoina seilbh ar feadh 2 bhliain | Tá Jack agus Leo ina gcomhpháirtithe comhionanna i ngnó pluiméireachta le trí bliana agus díolann siad 30% de le comhpháirtí nua. Is féidir leis an mbeirt éileamh a dhéanamh ar a sciar féin den ghnóchan. |
| Stiúrthóirí agus fostaithe a dhíolann scaireanna ina gcomhlacht trádála | Díolann Albert, stiúrthóir a bhfuil 10% aige le trí bliana, a chuid scaireanna go léir nuair a cheannaítear an comhlacht. Cáilíonn sé. Díolann Monique, fostaí a bhfuil 6% aici le cúig bliana, leath a cuid scaireanna. Cáilíonn sise freisin. |
| Ní comhlacht trádála é | Is stiúrthóir é Peter a bhfuil 15% aige i gcomhlacht infheistíochta le deich mbliana. Ní cháilíonn sé: déanann an comhlacht infheistíocht seachas trádáil. |
Scaireanna EMI. Is féidir le scaireanna a fuarthas trí rogha Enterprise Management Incentive a fheidhmiú cáiliú fiú más lú ná 5% atá agaibh: ní bhaineann na tástálacha 5% leo. Caithfidh gur deonaíodh an rogha 2 bhliain ar a laghad roimh an díol. Ar feadh na 2 bhliain sin caithfidh go raibh sibh in bhur n-oifigeach nó in bhur bhfostaí den chomhlacht nó dá ghrúpa, agus caithfidh go raibh an comhlacht ag trádáil. Má stop an comhlacht ag trádáil, áirítear an 2 bhliain go dtí an dáta sin agus caithfear na scaireanna a dhíol laistigh de 3 bliana ón dáta sin.
An féidir le hiontaobhaithe BADR a éileamh? Is féidir le hiontaobhaithe é a éileamh ar scaireanna, nó ar shócmhainní gnó, a choinnítear san iontaobhas nuair atá leas i seilbh (interest in possession) ag tairbhí (ní ar feadh téarma seasta). I gcás scaireanna, caithfidh an comhlacht a bheith ina chomhlacht pearsanta ag an tairbhí féin agus ina chomhlacht trádála, agus caithfidh an tairbhí a bheith ina oifigeach nó ina fhostaí, i rith tréimhse 2 bhliain a chríochnaíonn laistigh de na 3 bliana roimh dhíol na n-iontaobhaithe. Déanann na hiontaobhaithe agus an tairbhí an t-éileamh i gcomhpháirt, agus úsáideann an gnóchan cuid de theorainn saoil £1 milliún an tairbhí.
Cuid de ghnó, nó sócmhainní amháin?
Ní cháilíonn díol coda de ghnó ach amháin más féidir leis an gcuid sin feidhmiú mar ghnó as féin. Má dhíoltar veain, meaisín nó áitreabh agus an trádáil ag leanúint ar aghaidh, níl ann ach díol sócmhainní.
Cáilíonn
- Tá dhá chaife ag Sofia, le foireann, soláthraithe agus cuntais ar leith. Díolann sí ceann acu agus coimeádann sí an ceann eile.
- Díolann James aonad déiríochta iomlán a fheirme: talamh, foirgnimh, tréad agus trealamh, lena fhoireann féin.
Ní cháilíonn
- Díolann tógálaí a veain seachadta agus leanann sé ar aghaidh ag trádáil.
- Díolann úinéir foirgneamh na hoifige ach coimeádann sé an gnó ag imeacht i spás ar cíos.
Is samplaí léiritheacha iad seo.
BADR d’fheirmeoirí
Is trádáil í an fheirmeoireacht, mar sin is féidir le feirmeoir BADR a éileamh ar an ngnó feirmeoireachta ar fad a dhíol, nó ar chuid ar leith de, mar shampla aonad déiríochta iomlán lena fhoirgnimh, a thréad agus a threalamh. Nuair a dhíoltar páirc nó roinnt talún feirme agus an fheirm ag leanúint ar aghaidh mórán mar a bhí, is díol sócmhainne é de ghnáth, ní díol coda den ghnó, agus ní cháilíonn sé. Braitheann gach cás ar a fhíorais féin.
Maoin nó sócmhainní a chuireann sibh ar fáil do bhur ngnó
Is féidir le sócmhainn atá faoi bhur n-úinéireacht phearsanta, agus a ligeann sibh do bhur gcomhpháirtíocht nó do bhur gcomhlacht pearsanta a úsáid, cáiliú. Tugtar diúscairt ghaolmhar (associated disposal) air seo. Na coinníollacha:
- Díoltar í mar chuid de bhur dtarraingt siar ón ngnó.
- Ag an am céanna diúscraíonn sibh sciar 5% ar a laghad den chomhpháirtíocht, nó 5% ar a laghad de scaireanna an chomhlachta.
- D’úsáid an gnó an tsócmhainn ar feadh na 2 bhliain roimh an diúscairt sin, nó roimh don ghnó stopadh.
- Má fuair sibh í ar 13 Meitheamh 2016 nó dá éis, bhí sí in bhur seilbh ar feadh 3 bliana ar a laghad.
Má ghearr sibh cíos tar éis 5 Aibreán 2008, ní cháilíonn ach cuid chóir réasúnach den ghnóchan. Is é cíos a ghearradh an chúis is coitianta a laghdaítear an faoiseamh.
An féidir le tiarnaí talún nó le tithe saoire troscáilte ar cíos BADR a éileamh?
Is infheistíocht é maoin a ligean ar cíos, mar sin de ghnáth ní féidir le tiarnaí talún (landlords) BADR a éileamh nuair a dhíolann siad maoin chíosa. Ní cháilíonn gnáthmhaoin cheannaigh le ligean (buy-to-let).
Caití le tithe saoire troscáilte ar cíos mar thrádáil tráth, ach tháinig deireadh leis an réimeas speisialta sin ar 6 Aibreán 2025 (1 Aibreán 2025 i gcás comhlachtaí), agus caitear le tithe saoire anois ar nós aon ligean eile. D’fhéadfadh BADR a bheith infheidhme fós nuair a stop gnó tithe saoire troscáilte a chomhlíon na seanchoinníollacha roimh 6 Aibreán 2025, agus nuair a dhíoltar an mhaoin laistigh de 3 bliana ón uair a stop sé.
Bhur gcomhlacht a dhúnadh: BADR ar leachtú
Má stopann bhur gcomhlacht ag trádáil, is féidir libh BADR a éileamh fós ar bhur scaireanna má dhiúscraíonn sibh iad laistigh de 3 bliana ón dáta ar stop an trádáil. Áirítear leis seo dáiltí caipitiúla a fháil i bhfoirceannadh foirmiúil. Caithfidh gur comhlíonadh na coinníollacha ar feadh na 2 bhliain go dtí an dáta ar stop an trádáil.
Féadfar cáin a ghearradh ar dháiltí i bhfoirceannadh mar ioncam ina ionad sin, faoi riail frith-sheachanta, má bhaineann na nithe seo go léir: bhí 5% ar a laghad agaibh, ba chomhlacht gar-rialaithe (close company) an comhlacht, leanann sibh den trádáil chéanna nó de thrádáil chosúil, nó bíonn baint agaibh léi, laistigh de 2 bhliain, agus ba phríomhchuspóir é Income Tax a sheachaint.
Botúin choitianta le BADR
- 1. “Shíl mé go raibh mo ghnó ag trádáil”Ní ceadmhach gníomhaíochtaí substaintiúla neamhthrádála a bheith ag an gcomhlacht, ná ag an ngrúpa, amhail maoin a ligean ar cíos nó infheistíochtaí nó airgead tirim barrachais a shealbhú. Breathnaíonn HMRC ar ioncam, sócmhainní, costais agus am foirne neamhthrádála, agus ar stair an chomhlachta. Glacann sé le thart ar 20% mar threoir, ach ní tástáil dhocht í seo: meánn HMRC na táscairí le chéile.
- 2. Sócmhainní a dhíol, ní gnóCaithfidh an chuid den ghnó a bheith in ann feidhmiú as féin.
- 3. Doiciméid ar iarraidhCruthaíonn deimhnithe scaireanna, comhaontuithe comhpháirtíochta agus cuntais dátaí úinéireachta agus an trádáil.
- 4. “Beagnach dhá bhliain”Ní ionann 23 mhí agus 24. Níl aon slánú suas ann.
- 5. Maoin phearsanta a dhíol ar leithlighNí cháilíonn foirgneamh atá faoi bhur n-úinéireacht agus a ligeann sibh leis an ngnó ach amháin in éineacht le diúscairt ábhartha den ghnó nó de scaireanna, agus is féidir le cíos an faoiseamh a laghdú.
- 6. Éileamh ródhéanachIs é an spriocdháta an chéad chomóradh ar an 31 Eanáir tar éis bhliain chánach an díola: 31 Eanáir 2029 i gcás díola in 2026/27.
- 7. “Athshocraítear an £1 mhilliún gach bliain”Is teorainn saoil í, thar bhur ndiúscairtí go léir.
- 8. Faoisimh a mheascadhOibríonn BADR, Investors' Relief agus Gift Hold-Over Relief ar bhealaí an-difriúil.
- 9. Caolú faoi bhun 5%Is féidir le heisiúintí nua scaireanna sibh a thabhairt faoi bhun 5% gan sibh a bheith ar an eolas faoi. Dá gcáileodh sibh díreach roimh an eisiúint nua, is féidir libh toghadh go gcaithfí libh amhail is gur dhíol sibh bhur scaireanna agus gur cheannaigh sibh ar ais iad ag luach margaidh ag an bpointe sin. Daingníonn sé seo BADR ar an ngnóchan go dtí an pointe sin, agus le toghadh eile is féidir libh an cháin a chur siar go dtí go ndíolann sibh iad i ndáiríre. Déantar an toghadh ar leathanaigh achoimre Capital Gains de bhur dtuairisceán, nó i scríbhinn chuig HMRC mura gcomhdaíonn sibh tuairisceán.
Rátaí BADR do 2024/25, 2025/26 agus 2026/27
| Dáta na diúscartha | Ráta BADR |
|---|---|
| Suas go 5 Aibreán 2025 | 10% |
| 6 Aibreán 2025 go 5 Aibreán 2026 | 14% |
| Ar 6 Aibreán 2026 nó dá éis | 18% |
Níor athraigh an teorainn saoil £1 milliún. Ar ghnóchan £1 milliún, sábhálann BADR ag 18% £60,000 fós i gcomparáid leis an ráta 24%. Má chailltear an faoiseamh anois, ardaíonn sé sin an ráta 6 phointe céatadáin ar a mhéad, agus ní ardaíonn sé ar chor ar bith é ar ghnóchain laistigh de bhur mbanda ráta bhunúsaigh, a ngearrtar cáin orthu ag 18% ar aon nós.
Dáta an chonartha nó dáta an chríochnaithe? I gcás Capital Gains Tax, is é dáta na diúscartha de ghnáth an dáta a dhéantar conradh neamhchoinníollach, ní dáta an chríochnaithe. Mar sin féin, má rinneadh conradh neamhchoinníollach ar 30 Deireadh Fómhair 2024 nó dá éis ach roimh 6 Aibreán 2026, agus má críochnaíodh é ar 6 Aibreán 2026 nó dá éis, baineann an ráta 18%, ach amháin mura raibh aon chuspóir seachanta cánach ag an gconradh agus, i gcás daoine connailte, go ndearnadh é go hiomlán ar chúiseanna tráchtála. Nuair is mó ná £100,000 iomlán na ngnóchan ar chonarthaí den sórt sin, caithfidh sibh é seo a éileamh. Baineann riail chosúil le conarthaí a rinneadh roimh 6 Aibreán 2025 agus a críochnaíodh ar 6 Aibreán 2025 nó dá éis, agus baineann an ráta 14% sa chás sin.
Conas agus cathain is féidir BADR a éileamh
Ní thugtar BADR go huathoibríoch. Éilíonn sibh é ar bhur dtuairisceán cánach Self Assessment nó, mura gcomhdaíonn sibh tuairisceán, ar Chuid A den fhoirm éilimh i mbileog chabhrach HS275. Is é an spriocdháta an chéad chomóradh ar an 31 Eanáir tar éis dheireadh bhliain chánach an díola. Is é sin 31 Eanáir 2028 i gcás díola in 2025/26 agus 31 Eanáir 2029 i gcás díola in 2026/27.
Áireamhán BADR
Cad atá le hullmhú
0 as 6 réidh
Comhairle amháin
Tosaigí ag seiceáil na gcoinníollacha dhá bhliain ar a laghad sula bhfuil sé beartaithe agaibh díol. Is féidir le hathrú beag ar an struchtúr, a dhéantar in am, an faoiseamh a shábháil. Tar éis an díola, ní féidir aon rud a athrú.
Tástálaigí sibh féin
1. Cén ráta BADR do dhíolacháin ó 6 Aibreán 2026?
D’ardaigh sé go 18% ó 6 Aibreán 2026.
2. Cá fhad a chaithfear na coinníollacha a chomhlíonadh roimh scaireanna a dhíol?
Dhá bhliain suas go dáta an díola.
3. Cad é an teorainn saoil?
£1 mhilliún de ghnóchain cháilitheacha thar bhur saol.
4. Díolann sibh bhur scaireanna i Meitheamh 2026. Cad é an dáta deiridh chun BADR a éileamh?
An chéad chomóradh ar an 31 Eanáir tar éis bhliain chánach 2026/27.
5. An féidir le tiarna talún BADR a éileamh nuair a dhíolann sé árasán buy-to-let?
Is infheistíocht é maoin a ligean ar cíos, ní trádáil.
Dlí agus foinsí
- GOV.UK: Business Asset Disposal ReliefRátaí, coinníollacha, leachtú agus caolú
- GOV.UK: Business Asset Disposal Relief, how to claimAn t-éileamh agus an spriocdháta
- Bileog chabhrach HMRC HS275 (2026)Coinníollacha, diúscairtí gaolmhara, iontaobhaithe agus an fhoirm éilimh
- Taxation of Chargeable Gains Act 1992, sections 169H to 169SAn dlí maidir leis an bhfaoiseamh
- HMRC Capital Gains Manual CG63950Treoir HMRC maidir leis an bhfaoiseamh
- HMRC Capital Gains Manual CG64090Comhlachtaí trádála agus gníomhaíochtaí substaintiúla neamhthrádála
- HMRC Capital Gains Manual CG63996Diúscairtí gaolmhara
- HMRC Capital Gains Manual CG64020Cuid de ghnó nó sócmhainn, talamh feirme san áireamh
- HMRC Capital Gains Manual CG64052Scaireanna EMI
- HMRC Capital Gains Manual CG63985Iontaobhaithe
- HMRC Capital Gains Manual CG10250Conarthaí a rinneadh roimh athrú ráta
- HMRC Company Taxation Manual CTM36305An riail frith-sheachanta maidir le foirceannadh
- GOV.UK: abolition of the furnished holiday lettings tax regimeTithe saoire ar cíos ó Aibreán 2025
- GOV.UK: Capital Gains Tax rates and allowancesRátaí agus an méid díolmhaithe bliantúil
Míníonn an treoir seo na rialacha i dtéarmaí ginearálta amhail an 9 Deireadh Fómhair 2026. Ní comhairle í do bhur gcás féin. Athraíonn rialacha agus rátaí.
